Przemówienie to gatunek z nazwy mówiony. W rzeczywistości jednak większość przemówień, zwłaszcza tych ważnych – to odczytywane teksty. Dlatego tez przemówienie znalazło się wśród pism omówionych w tym poradniku.

Przemówienia wygłaszane przez ważne osoby przygotowują na ogół specjaliści, a nawet całe grupy specjalistów. Przemówienie, które przyjdzie nam wygłosić z jakiejś okazji – musimy zazwyczaj przygotować sami, dlatego też trzeba poznać podstawowe zasady rządzące tym gatunkiem.

Przemówienei ma prawie zawsze charakter okolicznościowy, przygotowujemy je np. z okazji rozpoczęcia jakiegoś wydarzenia, np. przeglądu twórczości studenckiej, rozpoczęcia roku akademickiego itp.

Przemówienie jest skierowane do jakiegoś zgromadzenia. Zaczynamy je, zwracając się do pewnej grupy ludzi, a potem, w trakcie przemawiania, zwrot ten co jakiś czas powtarzamy (o ile oczywiście przemówienie jest na tyle długie, aby wtrącenie to nie brzmiało sztucznie). To, jak brzmi w przmówieniu zwrot do adresata, zalezy od tego, kto, do kogo, w jakiej sytuacji przemawia. Prezydent mówi najczęściej Rodacy!, dowódca w wojsku Żołnierze!, pracownik przemawiający na zebraniu w firmie Koleżanki i Koledzy!
Jeżeli w zgromadzeniu, do którego przemawiamy, jest osoba ważniejsza od innych, np. stanowiskiem, tytułem, ciesząca się wielkim szacunkiem, można ją wyróżnić w naszym sposobie zwracania się, mówimy np.: „Panie Rektorze, Wysoki Senacie!” lub „Panie Dziekanie, Koleżanki i Koledzy!”

Przemówienie może mieć mniej lub bardziej uroczysty charakter. Do tradycji tego gatunku należy stosowanie różnego rodzaju figur retorycznych, takich jak np. powtórzenia pewnych treści (najlepiej w nieco innej formie), pytania retoryczne, uzywanie obrazowych porównań i przenośni, wplatanie cytatów a nawet krótkich historii. Oczywiście ani w przemówieniach wygłaszanych w życiu prywatnym ani zawodowym mnie należy tego typu środków nadużywać. Nawet jednak i w tych sytuacjach należy dbać o nieco odświętną formę przemówienia.

Przemówienie, jak wiele tekstów, należy wcześniej zaplanować. Najczęściej składa się z trzech części:
W pierwszej mowa jest o tym, z jakiej okazji jest wygłaszane. W kilku rozwijających zdaniach mówimy, dlaczego zebraliśmy się i jak ważna jest dla nas okoliczność spotkania itd.
W kolejnej, zasadniczej części przemówienia, w kilku co najmniej akapitach należy poruszyć różne kwestie związane z tym, co ma na celu nasze przemówienie. Np. jeśli jesto okolicznościowe przemówienie na zebraniu dla uczczenia kogoś – przypominamy jego zasługi. Jeżeli związkowiec przemawia na zebraniu, którego celem jest ocena współpracy z dyrekcją – kolejno wymienia dobre i złe strony tej współpracy
Zakończenie przemówienia powinno stanowić puentę tego, co zostało wcześniej powiedziane. Jej sens, podobnie jak części rozwijającej, zależy od celu naszego przemówienia. W przypadku jubilata – mogą to być długie serdeczne życzenia. Związkowiec w dwóch zdaniach powie, czy ogólnie współpraca z dyrekcją była dobra i czego oczekiwać należy w przyszłości.